Przełęcz Mustagh (5 422 m): dawny szlak karawan przez Baltoro Muztagh

Przełęcz Mustagh to zlodowacona przełęcz o wysokości około 5 422 m w Baltoro Muztagh, grani Karakorum, na której leży też K2 (8 611 m) – a grań ta jest dziś granicą między Pakistanem a Chinami. Kiedyś biegła tędy najkrótsza droga karawanowa z Jarkandu do Skardu. Ruchomy lód zamknął ją dla karawan do połowy XIX wieku, a od czasu, gdy Francis Younghusband przedarł się przez nią w 1887 roku, odnotowano tylko dwa kolejne przejścia, w 1929 i 1986 roku. Jako podróżnik nie przejdziesz jej dziś. Możesz natomiast przejść pod nią przez Baltoro, wychodząc z Askole, na wyjeździe eksploracyjnym trwającym mniej więcej dwa do trzech tygodni, między czerwcem a wrześniem.

Prowadzimy trekkingi i wyprawy ze Skardu z własnym zespołem Balti i powiemy ci wprost, jak jest z tą przełęczą. Przełęczy Mustagh nie rezerwuje się ze strony internetowej. To historia i kawałek terenu nad lodowcem Baltoro, którego prawie nikt nie chodzi oglądać. Pradziadkowie tragarzy, którzy idą z nami, nosili ładunki drogą karawanową biegnącą przez przełęcz. Ten przewodnik robi więc dwie rzeczy: opowiada prawdziwą historię przełęczy i uczciwie mówi, co możesz, a czego nie możesz tam zrobić w 2027 roku.

Gdzie leży przełęcz Mustagh i dlaczego w ogóle prowadziła przez nią droga karawanowa

Spójrz na mapę Karakorum, a zobaczysz Baltoro Muztagh. Mur pasma, w którym stoją K2, Broad Peak, Gasherbrumy, Muztagh Tower i Skil Brum. Przełęcz Mustagh to wyrwa w tym murze. Na południe od niej lód spływa do Baltoro, a w końcu do Indusu. Na północ od niej woda płynie ku Kotlinie Tarymskiej. Przełęcz leży na tym wododziale, a grań, którą przecina, jest dziś granicą Pakistanu i Chin.

Dla kupców to była prosta arytmetyka. Z Jarkandu, w dzisiejszym Sinciangu, przełęcz Mustagh była najkrótszą drogą do Skardu nad górnym Indusem, a ze Skardu droga biegła dalej do Srinagaru w Kaszmirze. Na wschodzie przez przełęcz Karakorum (5 540 m) wiódł bardziej znany szlak karawan do Leh w Ladakhu. Na zachodzie przełęcze Kilik i Mintaka schodziły do Hunzy i Gilgitu. Mustagh leżała między nimi – krótsza i znacznie groźniejsza.

Younghusband zanotował, że tak naprawdę są tu dwie przełęcze: wschodnia, czyli Stara przełęcz Mustagh, na około 5 422 m, i Nowa przełęcz Mustagh mniej więcej 16 km na zachód, której wysokość różne źródła podają jako 5 700 m lub 5 800 m. W pobliżu przełęcz Sarpo Laggo sięga 6 013 m. Żadna z nich nie jest spacerem. Wszystkie to teren lodowcowy.

Jak lód zamknął drogę i jak Younghusband mimo to przeszedł

Mustagh nigdy nie była łatwą przełęczą, a do połowy XIX wieku leżące na niej lodowce przesunęły się na tyle, że zamknęły ją dla objuczonych zwierząt. Gdy Henry Haversham Godwin-Austen badał region w 1861 roku, stara wschodnia przełęcz była nieużywana od dziesięcioleci z powodu narosłego na niej lodu, a dalej na zachód szukano nowej. Godwin-Austen w 1862 roku podszedł od południa blisko szczytu tej nowszej przełęczy, ale zawróciła go pogoda. Wtedy przechodziła tędy już tylko garstka Baltów mieszkających w Jarkandzie, którzy odwiedzali rodziny. Frederic Drew nie odnotował w latach 1863–1870 żadnych przejść między Jarkandem a Baltistanem.

Przejście Younghusbanda z 1887 roku

A potem, w 1887 roku, Francis Younghusband przyszedł z drugiej strony. Podróżował z karawaną z Pekinu na prośbę pułkownika Marka Severa Bella, wszedł do doliny Shaksgam i wyszedł z niej przez wschodnią przełęcz Mustagh. Miał pięciu towarzyszy, żadnych czekanów, raków, obuwia do takiej pracy ani namiotu. Zeszli południową stroną po wyrąbanych stopniach i na improwizowanych linach, dotarli do Baltoro, a Younghusband poszedł dalej do Askole – ostatniej wioski przed lodowcem i do dziś końca drogi na każdym naszym trekkingu do bazy pod K2.

To przejście, które wszyscy pamiętają, i warto jasno powiedzieć dlaczego. Nie dlatego, że było eleganckie, ale dlatego, że nie miało prawa się udać. W ciągu niemal 140 lat, które minęły od tamtego czasu, zapisy mówią tylko o dwóch przejściach – włoskiej wyprawie eksploracyjnej w 1929 roku i francuskiej wyprawie narciarskiej w 1986 roku.

Co naprawdę możesz zrobić dziś, krok po kroku

Oto uczciwe postawienie sprawy. Grań Baltoro Muztagh to granica międzynarodowa. Nie ma na niej przejścia granicznego ani formalności po drugiej stronie, a do leżącego za nią lodowca Sarpo Laggo dochodzi się od Chin, nie od Pakistanu. Nikt więc nie sprzedaje ci przejścia przełęczy Mustagh i my też nie. Jeśli ktoś ci je oferuje, zapytaj, jak opuścisz kraj na 5 422 m.

Możliwy jest wyjazd eksploracyjny w stylu wyprawy po stronie Baltoro: standardowe podejście z Askole, a potem zejście z trasy trekkingowej na boczne lodowce pod granią. To nie produkt z katalogu ze stałymi terminami wyjazdów – to wyjazd, który zaplanowalibyśmy pod twój zespół, twoje umiejętności i warunki danego roku. Wygląda to tak.

1. Ze Skardu do Askole jeepem 4×4, około 7–9 godzin w górę dolin Shigar i Braldu. Ostatnie sklepy, ostatni zasięg telefonu.
2. Z Askole do Jhola, wzdłuż Braldu, standardowym szlakiem na Baltoro.
3. Z Jhola do Paiju, obóz poniżej czoła lodowca Baltoro.
4. Dzień odpoczynku i pakowania w Paiju – tragarze układają ładunki, zespół sprawdza sprzęt lodowcowy. Ten dzień zasługuje na swoje miejsce.
5. Z Paiju do Khoburtse, pierwszy dzień na lodzie, grupa Trango wchodzi w pole widzenia.
6. Z Khoburtse do Urdukas (około 4 050 m), obóz-balkon na orograficznie lewym brzegu lodowca, z widokiem na Trango, Katedry i Lobsang Spire.

Poza trasą trekkingową, w stronę grani

7. Skręt na północ z trasy trekkingowej na boczne lodowce pod granią Baltoro Muztagh. Odtąd nie ma szlaku, trasy tragarzy ani ruchu – marsz lodowcowy na linie, teren ze szczelinami, ładunki niesie zespół.
8. Obóz wysokościowy pod granią, zakładany tego dnia według warunków, a nie programu.
9. Dzień widokowy w stronę przełęczy. Punktem zwrotnym jest grań. Patrzysz w dół na basen Sarpo Laggo i schodzisz z powrotem.
10. Powrót w dół Baltoro do Askole i jeepem do Skardu, z zapasowymi dniami na pogodę.

Każdy, kto szedł przez Baltoro, rozpozna etapy od 1 do 6 – to samo podejście co na Concordię. Etapy od 7 do 9 to już zupełnie inny rodzaj dnia w górach.

Sąsiedzi, druga strona i droga, którą wciąż ktoś proponuje

Towarzystwo przełęczy to powód, by pójść ją zobaczyć. Tuż na zachód stoją Wieże Trango. Na samej grani siedzi Muztagh Tower (7 273 m), która daje nazwę całej podgrupie, a za nią Skil Brum (7 410 m). Na wschód, w tym samym murze, stoi K2.

Na północ od grani leży lodowiec Sarpo Laggo – nazwany, tak się składa, imieniem Younghusbanda, bo jego przejście zaprowadziło go do tego basenu. Drugi lodowiec, spływający od Muztagh Tower w stronę Baltoro, również nosi jego imię. Od strony Baltoro do Sarpo Laggo można dotrzeć tylko przez Starą przełęcz Mustagh. W praktyce dochodzi się do niego od Chin, z Kaszgaru przy Karakorum Highway, obok północnej bazy pod K2.

Jeszcze jedna rzecz, bo ludzie pytają. W ramach Chińsko-Pakistańskiego Korytarza Ekonomicznego pojawiały się plany przebudowy przełęczy Mustagh na drogę, co skróciłoby dystans z Shigaru do Jarkandu o około 350 km w porównaniu z trasą przez przełęcz Khunjerab. Nic nie zbudowano. Na razie pozostaje tym, czym była od półtora wieku. Zlodowaconą wyrwą w murze, przechodzoną pieszo i prawie nigdy.

Kiedy jechać

Sezon na Baltoro trwa mniej więcej od kwietnia do października, a przydatne okno na teren eksploracyjny powyżej Urdukas jest węższe niż na zwykły trekking.

Miesiące	Warunki	Ocena
grudzień–marzec	Głęboki śnieg, droga dla jeepów do Askole często zablokowana, lodowce nie do przejścia, tragarze nie pracują.	Zamknięte
Kwiecień–maj	Droga się otwiera, zimne noce, ciężki stary śnieg wysoko na lodowcu, ukryte szczeliny.	Wcześnie – tylko silne zespoły wyprawowe
Czerwiec	Powierzchnia lodowca twardnieje, tragarze ruszają, w wysokich obozach wciąż porządnie zimno.	Dobrze dla zespołu eksploracyjnego
Lipiec–sierpień	Najcieplej i najtłoczniej na Baltoro. Więcej wody z topnienia, więcej spadających kamieni, szczeliny bardziej otwarte, ale też lepiej widoczne.	Największe szanse na pogodę
Wrzesień	Chłodniej, przejrzyściej, znacznie spokojniej, krótsze dni. Twardszy grunt pod nogami.	Nasz wybór na taki wyjazd
Październik	Nadchodzi zimno, tragarze wracają do domów, okna pogodowe się skracają.	Późno – tylko krótkie wyjazdy
Listopad	Zima na lodowcu.	Zamknięte

Jak trudno – uczciwie

Nie traktuj tego jak trudniejszej wersji trekkingu do bazy pod K2. To inna aktywność. Etapy od 1 do 6 to wymagający, ale wydeptany trekking. Długie dni, nierówna morena, wysokość do około 4 050 m w Urdukas. Jeśli to już brzmi jak dużo, zacznij od bazy pod K2 i wróć do tego później.

Powyżej Urdukas wymagania się zmieniają. Musisz sprawnie poruszać się na linie po lodowcu, umieć brać udział w ratownictwie szczelinowym, a nie tylko być jego obiektem, i dobrze czuć się z ładunkiem powyżej 4 500 m. Licz na dwa do trzech tygodni od wyjazdu do powrotu, z zapasowymi dniami, i na to, że zawrócisz przed celem, jeśli tak powie lód albo pogoda. Wysokość to cichy problem: przewyższenie z Askole do obozu wysokościowego jest spore, a aklimatyzację trzeba wbudować w harmonogram, a nie liczyć, że sama przyjdzie – nasz przewodnik po aklimatyzacji pokazuje, jak rozkładamy tempo. Sprzęt znaczy tu więcej niż na szczycie trekkingowym, a punktem wyjścia jest nasza lista sprzętu na Karakorum, plus raki, uprząż i czekan.

Jedna uczciwa uwaga o zespole. Eksploracyjny teren lodowcowy poza trasą tragarzy to mniejsze ładunki, więcej obrotów i porządnie wyposażona ekipa. Nie wysyłamy tragarzy na teren, do którego nie mają sprzętu. To jeden z powodów, dla których taki wyjazd kosztuje więcej za dzień niż standardowy trekking na Baltoro, i wolimy to wyjaśnić, niż po cichu to obciąć.

Jak dojechać i ile to kosztuje

Z Islamabadu do Skardu dostaniesz się krótkim lotem nad Nanga Parbat – spektakularnym i zależnym od pogody, więc zaplanuj dzień zapasowy – albo w mniej więcej dwa dni drogą po Karakorum Highway. Nasz przewodnik o dojeździe do Skardu uczciwie opisuje obie opcje, także to, co się dzieje, gdy lot zostanie odwołany. Ze Skardu jeepy jadą w górę Shigaru i Braldu do Askole, a dalej wszystko idzie pieszo.

O cenie: wyceniamy indywidualnie, zamiast wywieszać kwotę, która szybko się zdezaktualizuje, bo koszt takiego wyjazdu zależy od wielkości zespołu, liczby dni, ładunków tragarzy, kategorii pozwolenia i sprzętu, który twoja grupa już ma. Podaj nam te dane, a dostaniesz prawdziwą kwotę, rozpisaną na pozycje, bez niczego ukrytego. Uczciwa cena, bez cięcia kosztów tam, gdzie nie wolno – a jeśli uczciwa odpowiedź brzmi, że twoje terminy lub doświadczenie nie pasują do tego celu, powiemy ci to, zamiast sprzedawać wyjazd.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie dokładnie leży przełęcz Mustagh?

Przecina podgrupę Baltoro Muztagh w Karakorum, na północny wschód od Wież Trango, i łączy system lodowca Baltoro po stronie pakistańskiej z lodowcem Sarpo Laggo i Shaksgamem po stronie chińskiej. Grań, przez którą przechodzi, jest dziś granicą między Pakistanem a Chinami. Przełęcze są dwie: wschodnia, czyli Stara przełęcz Mustagh, na około 5 422 m, i Nowa przełęcz Mustagh około 16 km na zachód, wysoka na 5 700 m lub 5 800 m, zależnie od źródła.

Czy można dziś przejść przez przełęcz Mustagh?

Nie jako podróżnik. Trasa jest nieprzejezdna dla karawan co najmniej od połowy XIX wieku, bo leżące na niej lodowce się przesunęły, a grań jest dziś granicą międzynarodową bez przejścia granicznego i bez formalności po drugiej stronie. Od 1887 roku przeszły tędy tylko dwa zespoły: włoska wyprawa eksploracyjna w 1929 roku i francuska wyprawa narciarska w 1986 roku. Nie oferujemy przejścia i radzimy uważać na każdego, kto je oferuje.

Kto pierwszy z Europejczyków ją przeszedł?

Francis Younghusband, w 1887 roku, na prośbę pułkownika Marka Severa Bella. Przyszedł z północy z pięcioma towarzyszami, bez czekanów, raków, odpowiedniego obuwia i namiotu, zszedł południową stroną na Baltoro i poszedł dalej do Askole w Baltistanie.

Jak wysoka jest przełęcz Mustagh?

Stara, czyli wschodnia, przełęcz ma około 5 422 m. Nową przełęcz Mustagh, na zachodzie, źródła podają różnie: 5 700 m i 5 800 m. Pobliska przełęcz Sarpo Laggo ma 6 013 m. Traktuj to wszystko jako powszechnie podawane wartości przybliżone, a nie pewne wyniki pomiarów.

Czy przez przełęcz Mustagh powstaje droga?

W ramach Chińsko-Pakistańskiego Korytarza Ekonomicznego pojawiały się plany przebudowy przełęczy, co skróciłoby dystans z Shigaru do Jarkandu o około 350 km w porównaniu z trasą przez przełęcz Khunjerab. Nic nie zbudowano. To wciąż zlodowacona przełęcz przechodzona pieszo, i to bardzo rzadko.

Źródła i autorstwo: wysokości przełęczy, rozróżnienie dwóch przełęczy, kontekst karawan Jarkand–Skardu, zapisy Godwin-Austena i Frederica Drew’a, przejście Younghusbanda z 1887 roku, włoskie przejście z 1929 roku i francuskie z 1986 roku oraz proponowana droga CPEC pochodzą z haseł Wikipedii Mustagh Pass, Sarpo Laggo Glacier, Baltoro Muztagh, Karakoram Pass i Khunjerab Pass, które cytują Younghusbanda (1888, 1897), Ferbera (1907), Rizvi (1999) i Frencha (1994). Zdjęcia: Wieże Trango – Maqsood aktar, CC BY-SA 4.0; Muztagh Tower 1909 – Vittorio Sella, domena publiczna; Baltoro z Urdukas – Shikari7, CC BY-SA 3.0; rzeka Braldu – Zacharie Grossen, CC BY-SA 4.0 – wszystkie via Wikimedia Commons. Wysokości to powszechnie podawane wartości przybliżone; przepisy o pozwoleniach, opłaty i rozkłady lotów się zmieniają, więc przed rezerwacją potwierdź u nas aktualne szczegóły.